Zand: gezocht, dood en levend

Deltares is co-auteur van het recente rapport van de VN (UNEP), getiteld 'Sand and Sustainability: An Essential Resource for Nature and Development', waarin wordt gewaarschuwd voor het zandtekort. Dit tekort ontstaat doordat de mens momenteel sneller zand wint dan dat het in de natuur wordt aangevuld. Het dilemma waar we hierdoor voor staan, is dat de mens afhankelijk is van ‘dood’ zand voor infrastructuur en van ‘levend’ zand voor ecosysteemdiensten. Om veilig te kunnen leven, moeten we beiden in evenwicht met elkaar gebruiken.

Zand dat we gebruiken voor infrastructuur is voorgoed verloren voor natuurlijke diensten. De natuur had honderdduizenden jaren nodig om zand te vormen via geleidelijke, geologische erosieprocessen. Toch verbruiken we zand in een duizelingwekkend tempo van 50 miljard ton per jaar; alleen al het gebruik voor de bouw zal naar verwachting met wel 45 procent stijgen tegen 2060. We winnen het sneller dan het zich kan herstellen – er ontstaat op termijn een zandtekort. Er is dus vraag naar zand in zowel zijn “dode” als “levende” vorm, maar er is tevens sprake van een directe concurrentie. Om te beslissen of we het moeten winnen of laten liggen, zijn betere gegevens, kartering en monitoring nodig. Het vereist ook meer transparantie in winningsvergunningen, projectgoedkeuringen en financieringsstromen. Op het moment is ongeveer de helft van de baggerbedrijven actief in beschermde mariene gebieden, goed voor 15% van het gebaggerde volume.

Zand biedt ook cruciale leefgebieden voor vissen, schildpadden, vogels, krabben en talloze andere soorten, waardoor de biodiversiteit wordt ondersteund en het ecologisch evenwicht wordt gehandhaafd – wat ook essentieel is voor toerisme en visserij. Het is onmisbaar voor de natuur, voedsel-en waterzekerheid. Door zand in ecosystemen te laten, kan worden bijgedragen aan het behalen van de Kunming–Montreal Global Biodiversity om 30 procent van het land, de wateren en de zeeën (terrestrische, binnenwateren en kust- en mariene gebieden) te behouden en te beheren.

Het onlangs gepubliceerde derde rapport van UNEP over zand en duurzaamheid roept overheden en de industrie op om de essentiële waarde van zand voor ontwikkeling en de natuur te erkennen en overwegingen inzake biodiversiteit volledig te integreren in het zandbeheer. Er is een strategische aanpak nodig voor deze grondstof, die de basis vormt voor onze gebouwde omgeving en economische ontwikkeling en tegelijkertijd de biodiversiteit en ecosysteemdiensten in stand houdt.